Informatie afleiden groep 8: conclusies trekken uit een tekst
In groep 8 wordt informatie afleiden uitgebreid naar het trekken van eigen conclusies op basis van meerdere delen van de tekst tegelijk, en naar het herkennen van de mening of het standpunt van een auteur.
Een conclusie trekken die niet letterlijk in de tekst staat, vraagt om het combineren van losse stukjes informatie uit verschillende delen van de tekst tot één nieuw inzicht, dat zelf nergens als zin voorkomt: bijvoorbeeld afleiden dat een personage niet te vertrouwen is op basis van losse, verspreide aanwijzingen in een verhaal.
Bij een betogende of journalistieke tekst leert een kind het verschil te zien tussen een feit (te controleren, objectief) en een mening (een standpunt van de auteur), vaak zichtbaar aan woordkeuze: 'de maatregel was streng' klinkt neutraler dan 'de maatregel was buitensporig streng'.
Voorbeeld
In een verhaal waarin een personage steeds excuses verzint om afspraken af te zeggen, zonder dat de tekst letterlijk zegt 'hij is onbetrouwbaar', kan een lezer die conclusie zelf trekken op basis van het herhaalde patroon.
Veelgemaakte fout
Een veelgemaakte fout is een conclusie trekken op basis van eigen vooroordelen of aannames buiten de tekst om, in plaats van op basis van wat de tekst daadwerkelijk laat zien. Ook wordt een mening soms als feit gelezen, vooral als die met stellige of overtuigende woordkeuze wordt gebracht.
Tip
Leer een kind om bij elke conclusie de vraag te stellen: 'welke zin of zinnen in de tekst laten mij dit denken?' Kan die vraag niet met een concrete verwijzing naar de tekst beantwoord worden, dan is de conclusie waarschijnlijk gebaseerd op een aanname in plaats van op de tekst zelf.
Veelgestelde vragen
Hoe onderscheid je een feit van een mening in een tekst?
Een feit is objectief te controleren en verandert niet met wie het zegt (de temperatuur was 20 graden). Een mening is een standpunt of oordeel van de schrijver, vaak herkenbaar aan waarderende woordkeuze zoals 'buitensporig', 'gelukkig' of 'jammer genoeg'.
Hoe trek je een conclusie die niet letterlijk in de tekst staat, zonder te gokken?
Verzamel eerst alle losse aanwijzingen die de tekst wél letterlijk geeft, en kijk vervolgens wat die aanwijzingen samen het meest logisch maken. Een conclusie is pas goed onderbouwd als je kunt aanwijzen welke zinnen in de tekst ertoe leiden, in plaats van dat hij op een vermoeden buiten de tekst om berust.